calendar 06.12. 2017

Besparende maatregelen leiden tot rebound-effect

Soms neemt het energieverbruik toe nadat een gebouw gerenoveerd is. De reden hiervoor is de menselijke psychologie. Er zijn echter manieren om dergelijke valkuilen van energie-efficiëntiemaatregelen te vermijden zodat een rebound-effect uitblijft.

Hoger verbruik in plaats van meer efficiëntie

Eigenaren verwachten een duidelijke besparing van energie- en verwarmingskosten en een hogere energie-efficiëntie door energiebesparende renovatie. Maar soms maakt het bouwproject voor hun portemonnee nauwelijks verschil of neemt het energieverbruik zelfs toe. Hoe kan dat? Experts noemen dit fenomeen het rebound- of boemerangeffect.
Dit effect is psychologisch van aard en werkt als volgt: na een uitgebreide en vaak dure renovatie denken bewoners dat ze genoeg hebben gedaan en zich niet meer zo erg hoeven te bekommeren om energiebesparing en het verbruik van energiebronnen. Dit betekent dat bewoners de neiging hebben om de verwarming hoger te zetten in plaats van een trui aan te trekken. Ze trakteren zich gewoon op een paar graden meer in de woonkamer dan vóór de verbouwing. Of er wordt, in ruimtes die meestal minder gebruikt worden, vloerverwarming aangebracht die vervolgens gewoon aan blijft omdat het er nu eenmaal is. Dergelijk gedrag doet alle efficiëntievoordelen teniet, wat natuurlijk snel doorwerkt in de verwarmingsrekening.
Een andere variant van het rebound-effect wordt verklaard door een gebrek aan vertrouwen in technologie. Zo zijn er bijvoorbeeld passieve woningen ontworpen waarin vocht en CO2 in de lucht worden afgevoerd door een ingebouwd ventilatiesysteem. Het is min of meer onnodig om frisse lucht binnen te laten door een raam open te zetten. Toch laten bewoners de ramen af en toe lang open staan omdat ze het gevoel hebben dat dit de manier is om frisse lucht in de ruimte te krijgen.

Het beste gedrag om energie te besparen

De Heat Monitor, gepubliceerd door het Duitse Instituut voor Economisch Onderzoek (DIW Berlin) op basis van gegevens van energiedienstverlener ista Deutschland GmbH, toont duidelijk aan hoe belangrijk het gedrag van gebruikers is als het gaat om energiebesparing. Hoewel een relatief groot aantal gebouwen in Duitsland is gerenoveerd om energiezuinig te worden, hebben particuliere huishoudens meer verwarmingsenergie verbruikt dan het jaar ervoor. Het feit dat zij er gemiddeld genomen toch in slaagden om geld te besparen is dus niet te danken aan hun gedrag (het efficiënte gebruik van energie), maar aan de huidige lage gas- en olieprijzen.
Daarom geldt het volgende des te meer: hoe hoger het energiebewustzijn van bewoners, hoe meer zij zelf kunnen bijdragen aan energiebesparing en vermindering van CO2 -uitstoot. Gemiddeld wordt 85% van de energie van een huishouden gebruikt voor verwarming. Zelfs kleine veranderingen in het gedrag van gebruikers kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan klimaatbescherming. Zeer eenvoudige maatregelen zijn bijvoorbeeld ramen regelmatig maar kortstondig te openen in plaats van ze permanent gekanteld open te laten, ‘s nachts en als er niemand thuis is de thermostaat lager te zetten, en de radiatoren regelmatig te ontluchten of tochtige ramen af te dichten.

Meet het verbruik van de verwarming
U kunt de verwarmingskosten al minimaliseren door eenvoudig uw gedrag te veranderen, zoals ramen regelmatig maar kort te openen (1), de verwarmingstemperatuur ‘s nachts te verlagen (2), de radiatoren te ontluchten (3) of de ramen tochtdicht te maken (4).

Energieverbruik registreren

Daarom is energiebewust gedrag ook in een energiezuinig gebouw belangrijk om optimale resultaten te behalen. Een manier om ongewenste toename van het verbruik te voorkomen is door het energieverbruik met behulp van meetapparaten nauwkeurig te registreren om gedragsveranderingen op te sporen. Tegenwoordig zijn er tal van smartphone apps, zoals de Energy Consumption Analyzer of de Symcon app – en natuurlijk kunt u uw energiegebruik ook eenvoudig en gratis registreren en analyseren in een Excel-bestand. Zo heeft u aan het eind van de maand goed inzicht in de hoeveelheid gebruikte energie en kunt u zo nodig oorzaken van een eventuele toename opsporen.

Overweeg een analyse van de levenscyclus van componenten

Smart Home Apps regelen het verwarmingsgedrag
Met smart home apps kunt u eenvoudig uw verwarmingsgedrag in de gaten houden. Met één klik kunt u uw radiatoren lager zetten, zelfs als u niet thuis bent.

Een andere valkuil van energie-efficiëntiemaatregelen is het afzonderlijk bekijken van de exploitatiefase van gebouwen. Hoewel de Energiebesparingsvoorschriften (EnEV) de warmte-isolatie en energiebesparende installaties in gebouwen reguleren, geloven experts dat dit niet voldoende is om efficiënte klimaatbescherming te realiseren omdat de regelgeving te eng is. In typische nieuwbouw zijn verwarming en warm water goed voor ongeveer een derde van de emissies en elektriciteit die nodig is voor elektrische apparaten en verlichting voor nog eens een derde. De overige uitstoot wordt veroorzaakt door de bouw en afvoer van materialen. Tot dusver zijn de bouw- en sloopfasen echter min of meer buiten beschouwing gelaten.
Behalve een zo laag mogelijke energiebehoefte van het gebouw betekent “ecologisch bouwen” ook het gebruiken van duurzame bouwmaterialen die met beperkte gevolgen voor hulpbronnen kunnen worden vervaardigd, gebruikt en verwijderd.

Neem bijvoorbeeld polystyreen: dit betaalbare materiaal wordt veelvuldig gebruikt voor warmte-isolatie. Op het eerste gezicht lijkt dat goed voor de ontwikkelaar omdat het de verwarmingskosten verlaagt. Voor de productie van polystyreen is echter een grote hoeveelheid energie nodig. Aangezien de platen vaak brandvertragende bestanddelen bevatten, moeten ze als gevaarlijk afval worden afgevoerd. Dat is duur en allesbehalve milieuvriendelijk. Milieuvriendelijkere alternatieven die dezelfde isolatie bieden zijn bijvoorbeeld isolatiemateriaal van cellulose, hennep, schapenwol, kurk of gerecyclede kranten.
Het is vooral aan de projectontwikkelaars om een grote invloed uit te oefenen op de energievoetafdruk van hun gebouwen. Als u wilt weten hoe u een woning met weinig gevolgen voor uw portemonnee en het milieu volledig kunt optimaliseren, dient u architecten en plannenmakers te vragen om een levenscyclusanalyse van nieuwbouw- en renovatiemaatregelen.