Leven in de consumptiemaatschappij

15.11.2017

Hoe veel consumeren wij eigenlijk precies tijdens ons leven? Worden wij zo beïnvloed door de hedendaagse consumptiemaatschappij dat we niet eens meer nadenken voordat we artikelen aanschaffen?

Een tijdje geleden, op een bijzonder regenachtige dag in de herfst, raapte ik al mijn energie bij elkaar om ’s morgens vroeg op te staan en naar het platteland te rijden om daar te gaan mediteren. Voor de eerste keer. Al snel zaten we met ons zessen in een dojo (Japans voor meditatieruimte) in het bos Zen-meditatie te beoefenen. In stilte. Drie hele uren lang. Alleen maar te zitten, met onze ogen dicht en geconcentreerd. Ver weg van de consumptiemaatschappij – met enkel de regen buiten en nergens een mobiele telefoon te bespeuren. Daarna aten we samen, ook in stilte. We kregen een kom volkorenrijst met gebakken uien en een kom misosoep met paddenstoelen.
Langzaam en stil kauwden en dronken we. Daarna maakten we de kommen schoon met plakjes radijs en groene thee, die we vervolgens opdronken. Er bleef geen kruimel van ons karige maal over.

Een asceet worden kan een hele uitdaging zijn, dacht ik toen ik afscheid nam.

De dag begint met het deleten van spam

Toen ik de volgende dag mijn laptop opstartte, ging het zoals altijd: allereerst alle spam verwijderen. Nog steeds een beetje onder invloed van de meditatie besefte ik plotseling hoe tegenstrijdig onze maatschappij is: we zijn ons ervan bewust hoe waardevol onze schaarse hulpbronnen zijn, maar consumeren tegelijkertijd buitensporig in een markt van overvloed:

Op het internet krijgen we “All-you-can-eat” evenementen aangeboden en vaste tarieven voor onbeperkte uploads en downloads. Tegen een vast tarief ontvangen we zendingen die we tegenwoordig gratis en ongeopend kunnen terugsturen. Er zijn “Alles-moet-weg” advertenties en reisaanbiedingen via Groupon. Met andere woorden, alles om onze consumptieverslaving te bevredigen.

Wonen in een wegwerpmaatschappij

 

De levensstijl van een wegwerpmaatschappij

In mijn ascetische verwarring ging ik googlen wat we precies tijdens ons leven consumeren en vond een filmpje dat dit bijzonder levendig laat zien:

In dit filmpje wordt alles wat een Duitser tijdens zijn leven gebruikt en consumeert in een veld opgestapeld. Je zult echt geschokt, of tenminste verbijsterd, zijn wanneer je die stapel ziet.
Het idee voor dit filmpje kwam uit Engeland, maar de Duitse televisiemaatschappij NDR bewerkte het voor Duitsers en hun gemiddelde consumptie.

Hier zijn enkele (afgeronde) cijfers die laten zien wat onze levensstijl betekent: (gemiddeld)

  • Tijdens ons leven consumeren we slechts 8.000 appels, maar wel 16.000 eieren.
  • Aan het einde van ons leven hebben we meer dan 1.000.000 liter water verbruikt.
  • We besteden 12.000 euro aan cosmetica die chemicaliën bevatten die 800 jaar nodig hebben om afgebroken te worden.
  • Tijdens ons leven besteden we 40.000 euro aan kleding; er is 500 liter water nodig om de katoen te verbouwen en één enkel T-shirt te produceren.
  • Om onze kleren te wassen gebruiken we 635 kilo wasmiddel.
  • We produceren 35,800 kilo afval tijdens ons leven.
  • Gemiddeld hebben we 9,8 auto’s waarmee we ongeveer 820.000 kilometer afleggen, hetgeen 44.000 liter benzine kost. (De CO2-uitstoot van slechts één langeafstandsvlucht is echter gelijk aan de jaarlijkse uitstoot van een auto.)
  • Tijdens ons leven zitten we 6,2 jaar voor de TV, dat is iets minder dan 2 uur per dag.

Een mens gebruikt tijdens zijn leven 1.000.000 liter water

Maar ik moet hier wel iets aan toevoegen:
1.) De film waaruit ik deze voorbeelden heb gehaald is uit 2008, dus hij is een beetje gedateerd. Vandaag de dag zitten we niet meer voor de TV, maar surfen we op het internet. Personen onder de 30 doen dat zelfs meer dan 2 uur per dag.

2.) Of je nu TV kijkt of online gaat:
Beide cijfers dienen met de nodige voorzichtigheid bekeken te worden: wie weet immers of ik inderdaad een misdaadserie op TV zit te kijken of al een uur in in mijn bad zit en/of aan het telefoneren ben?
Als je toestaat dat je telefoon weet waar je bent, ben je online. Nou en? Wat heeft dat te maken met het actief gebruiken van een smartphone?

Wat er natuurlijk ook niet in die film uit 2008 zit, maar wat ik wel graag zou willen weten: de werkelijke kosten van het hosten van alle plaatjes, teksten en films die we tegenwoordig vanaf en naar de rest van de wereld mailen en streamen. Met andere woorden: wat zijn de energiekosten van de servers die al deze gegevens aan ons consumenten beschikbaar stellen?

Een overvloed aan gegevens voor massaconsumptie

Sta hier eens even bij stil: één van de meer dan 300 afbeeldingen van – zou ze het zijn? – Justin Bieber’s nieuwe vriendin wordt 77,800 keer gehost op Instagram. Er staan echter nog veel meer foto’s van haar op Instagram. Er staan daar dus misschien wel 10 miljoen foto’s van deze dame – om geen enkele andere reden dan dat zij – zou ze het zijn? – Justin Bieber’s nieuwe vriendin is. Volgend jaar zal de interesse vervlogen zijn. Wat blijft zijn de serverkosten voor alle kopieën van de afbeelding van een en dezelfde vrouw die niet gedeleted zijn. En die genereren geen inkomsten.

Dit gaat ook op voor miljoenen selfies en videoclips waarin je leert hoe je een tube moet openmaken.
En voor al die miljoenen gelikete en geposte exemplaren van iemands eerste kattenfilmpje. En om bekeken te kunnen worden hebben ze allemaal elektriciteit nodig.

Zouden de bedrijven niet, in hun eigen belang, kunnen aankondigen: “1 november is het weer grote opruimdag! Alles moet weg. We maken ruimte voor iets nieuws. Voor elke 100 MB die we vanaf uw privé-account kunnen deleten krijgt u 1 euro als beloning.” Ik zou eraan meedoen, maar zou nog steeds veel meer artikelen in de cloud moeten opslaan voordat ik mijn 1 euro kon krijgen.

De film met de titel “So viel lebst Du” (“The Human Footprint” in de originele Engelse versie) laat het op spectaculaire wijze zien: we komen naakt en met een lege maag ter wereld, en we verlaten deze gemiddeld 79,2 jaar later weer met niets aan behalve ons laatste hemd.
Daar tussenin consumeren we een leven lang, in sommige gevallen bizarre, dingen die voor ons gemaakt worden om onze honger naar calorieën, maar bovenal naar variatie en verandering, te stillen. De filosoof Richard David Precht zegt in de film: “Wij willen allemaal die hebbedingen om ons ego te strelen, maar zodra we ze hebben, beginnen ze ons te vervelen.”

Geen duurzame levensstijl

 

Niet bepaald een duurzame levensstijl…

In feite hebben we tegenwoordig meer mogelijkheden dan ooit om aan nieuwe dingen te komen. Daarom heeft iedereen die ons consumptieartikelen aanbiedt die een leven lang meegaan, zoals meubels, koffers, jassen en vakantiehuisjes, enorme afzetproblemen. We kopen wat we denken dat bij ons past. Maar wanneer we ons ego opnieuw willen formatteren, zouden we alles wat bij ons oude leven hoorde bij het grofvuil willen zetten.

Dus hebben veel mensen er geen probleem mee om steeds maar weer oude dingen weg te gooien en goedkope nieuwe aan te schaffen. De volgende trend komt er al weer aan en ze kunnen er deel van uitmaken, zelfs met een smalle beurs. Dat is helemaal in het straatje van de fabrikanten van deze goederen, deze producten met een korte levensloop: de nieuwe smartphone zit alweer in de pijplijn, en mensen kibbelen nu alweer over wat de modekleur voor volgende zomer gaat worden.

Het jaarlijkse energieverbruik van een Tanzaniaan is ongeveer 1,5% van dat van een Europeaan

Toch moet er eerlijkheidshalve ook op gewezen worden dat technische consumptieartikelen een bijzonder korte halfwaardetijd hebben. Vandaag de dag kun je onmogelijk nog werken op een PC uit 1995, tenzij je de monitor alleen als verlichting wilt gebruiken.

Toen ik mijn laptop dichtklapte, dacht ik bij mijzelf: ascese en helemaal stoppen met consumeren zijn ook niets voor mij. Maar het kan geen kwaad om van tijd tot tijd even afstand te nemen en na te denken over hoe we vandaag de dag leven. Bijvoorbeeld over het feit dat het jaarlijkse persoonlijke energieverbruik van een Tanzaniaan 95 kWh is. En dat van een Europeaan 5,836 kWh.

Vriendelijke groet,
Uw outsider