calendar 10.10. 2016

Zwem- en skiplezier komt ons duur te staan

Overdekte waterparken en skihallen trekken veel bezoekers. Maar heb je weleens nagedacht over hoe energiezuinig dat is? Wij proberen te ontdekken hoeveel potentie tot energiebesparing openbare zwembaden hebben, en onderzoeken welke van de twee meer energie per bezoeker kost; openbare zwembaden of overdekte skihallen.

Tropical Islands, ten zuiden van Berlijn, wordt alom erkend als het op één na grootste overdekte waterpark in Europa: volgens het Global Attractions Report bezochten ongeveer 910.000 bezoekers het park in 2014. Het is een door de mens aangelegd paradijs van wel 66.000 vierkante meter. Dit tropische landschap is gebouwd in de voormalige Cargolifter-hal, de grootste zelfvoorzienende hal ter wereld. Dat was niet de beste keuze uit energiezuinig opzicht: het omhulsel van de hal is gemaakt van staal en plaatwerk en de hal was oorspronkelijk ontworpen voor een binnentemperatuur van 19 graden.

Het zwem- en baadgedeelte van de hal wordt verwarmd om een temperatuur van 26 graden in stand te houden – hoewel grote delen van het omhulsel geen warmte-isolatie hebben, zoals je kunt zien op de thermografische beelden hieronder. De beelden tonen ook dat de hete stoom vanuit de baden gewoon ontsnapt naar de buitenlucht.

Energiekosten vormen een grote balanspost

De technologie werd enkele jaren na de opening gemoderniseerd. Volgens een bedrijfsvertegenwoordiger, geciteerd in het Duitse magazine “Focus”, wordt de warmte nu gerecycled en opnieuw gebruikt voor verwarming. Oprichter Colin Au schatte de jaarlijkse energiekosten op drie miljoen euro.

„De exploitatiekosten voor een overdekt zwembad kunnen oplopen tot 500.000 euro per jaar. Een besparing van 10% is dan een zeer aantrekkelijk idee.“

Openbare overdekte zwembaden scoren over het algemeen beter, maar dat geldt lang niet voor allemaal: „Veel overdekte zwembaden zijn ruim 40 jaar oud. In die tijd waren energiekosten nog niet erg relevant, de focus lag meer op architectuur en een goede prijskwaliteitverhouding,“ zegt Christian Dahm, technicus bij EnergieAgentur.NRW, die lokale autoriteiten en exploitanten adviseert over potentie tot energiebesparing. „Het gemiddelde overdekte zwembad dat wij adviseren heeft een bad van 335 vierkante meter en gebruikt ongeveer 1,3 miljoen kWh aan warmte en 0,37 miljoen kWh aan elektriciteit per jaar,“ geeft Dahm aan. En als de energieprijzen stijgen, dan stijgen de kosten dus ook. Openbare zwembaden worden vaak sterk gesubsidieerd, en velen worden met sluiting bedreigd door de hoge kosten. „De kosten voor zwembaden kunnen oplopen tot 500.000 euro per jaar. Dus een besparing van 10% is dan een zeer aantrekkelijk idee,“ legt Dahm uit.

De thermografische beelden van Tropical Islands geven grote rode en oranje gebieden weer – dat zijn de gebieden zonder warmte-isolatie waar veel warmte verloren gaat.

Energiebesparing – op grote én kleine schaal

Je hoeft maar een paar kleine organisatorische veranderingen aan te brengen om verbruik te verminderen. Als het water 1 graad kouder wordt gehouden dan de dag ervoor, vermindert dat de warmtebehoefte van het zwembad al met 10%.

„Het is ook de moeite waard om te kijken naar wanneer de buitenverlichting ingeschakeld is,“ adviseert Dahm. „Of je zet bijvoorbeeld de massagejets in de jacuzzi’s uit als ze niet gebruikt worden.“ En maatregelen als de verlichting vervangen door ledverlichting of een buitenglijbaan voorzien van warmte-isolatie hoeven ook niet veel te kosten.

Als exploitanten meer willen besparen komen ze wel voor een uitdaging te staan. Openbare overdekte en openluchtzwembaden beschikken over veel grootschalige apparatuur, bijvoorbeeld voor verwarming, ventilatie en het badwater. Dit soort voorzieningen kunnen meestal enkel gemoderniseerd worden als het hele gebouw ook wordt verbouwd.

Hoe een succesvolle verbouwing eruit kan zien wordt omschreven door EnergieAgentur NRW in een artikel over het Walter-Leo-Schmitz openbare zwembad in Wipperfürth. Daar werd een uitgebreide verbouwing uitgevoerd, waaronder vervanging van het dak, installatie van een zonne-energiesysteem en een warmte-krachtkoppelingsysteem, en vernieuwing van het verwarmingssysteem. Tegenwoordig heeft het zwembad nog maar een warmtebehoefte van 700 kWh, in plaats van de 2.300 kWh van vroeger. En de CO2-uitstoot is volgens de exploitant met 250 ton verminderd.

Desalniettemin zal het altijd veel energie kosten om het water in de winter aangenaam warm te houden. Hetzelfde geldt echter voor water in bevroren staat, oftewel als sneeuw, houden in de zomer, zoals blijkt uit de nog relatief jonge geschiedenis van Duitse overdekte skihallen.

Skiën midden in de zomer?

De eerste Duitse overdekte skihal werd in januari 2001 geopend in Neuss. Onderhand zijn er zes overdekte skihallen in Duitsland, met pistes van soms wel 600 meter lang. Om ervoor te zorgen dat mensen gedurende het hele jaar kunnen skiën worden koelcircuits in de vloer gelegd en wordt de lucht permanent gekoeld naar tussen -1 en -4 graden. Daar zijn sterke koelings- en sneeuwmachines voor nodig. Hun hoge energieverbruik is één van de redenen waarom de hallen worden bekritiseerd. Maar verbruiken dit soort hallen echt meer energie dan zwembaden?

Volgens een schatting van Bund Naturschutz in 2010 verbruikt de overdekte skihal in Neuss zo’n 5 miljoen kWh per jaar en zijn er 840.000 bezoekers geweest sinds de opening. Dat is een energieverbruik van zo’n 6 kWh per bezoeker.

Overdekte skihal verslaat zwembad

Ter vergelijking verbruikt het gemiddelde zwembad zo’n 1,67 miljoen kWh per jaar en heeft het elk jaar tussen de 50.000 en 100.000 bezoekers. Als we uitgaan van 100.000 bezoekers is dat een verbruik per gast van 16,7 kWh – bijna drie keer zo hoog als dat van skihallen.

Economisch gezien zitten skihallen in dezelfde positie als openbare zwembaden. „In de zes en een half jaar sinds de opening hebben we nooit winst gedraaid en zijn we hoogstens kostendekkend geweest. Dat komt voornamelijk door de hoge energiekosten,“ zei de algemeen directeur van het Snow Dome in Nedersaksen, Jakob Falkner, in een interview met het Duitse magazine „Spiegel Online“ in maart 2013.

„In de zes en een half jaar sinds de opening hebben we nooit winst gedraaid en zijn we hoogstens kostendekkend geweest. Dat komt voornamelijk door de hoge energiekosten.“

Geconfronteerd met deze situatie, investeerden de exploitanten in nieuwe technologie. De Snow Dome in Bispingen bij Hamburg was in 2013 een half jaar gesloten en werd volledig verbouwd. De exploitanten zeggen dat het nieuwe koelingssysteem het energieverbruik met een derde heeft verminderd. De populariteit van de overdekte skihallen toont wel aan dat het hoge energieverbruik de bezoekers er niet van weerhoudt om toch te komen. Veel skihallen hebben zich inmiddels ontwikkeld tot recreatieparken met aangrenzende hotelvoorzieningen. Zij worden nu gezien als belangrijke en permanente toeristische attracties in hun regio’s.



Picture credit: ista, grasundsterne, Tropical Islands, allrounder